20 Ιουνίου: Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων

Στις 20 Ιουνίου, οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο τιμούν την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων.

Κάθε χρόνο, εκατομμύρια άνθρωποι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους για να προστατευτούν από τον πόλεμο, τις διώξεις ή τις φυσικές καταστροφές.

Ο αριθμός των ανθρώπων σε όλο τον κόσμο που έχουν αναγκαστεί να φύγουν λόγω συγκρούσεων, βίας και διώξεων έχει ξεπεράσει τα 100 εκατομμύρια, σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR).

Όσοι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τη χώρα τους ονομάζονται πρόσφυγες και η διεθνής Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων στοχεύει στην ευαισθητοποίηση για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εκτοπισμένοι άνθρωποι.

Ποιες χώρες φιλοξενούν τους περισσότερους πρόσφυγες

Σε όλο τον κόσμο υπάρχουν εκατομμύρια πρόσφυγες που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους για να γλιτώσουν από τον πόλεμο, τη φτώχεια ή τους διωγμούς. Τις περισσότερες φορές, οι χώρες που τους φιλοξενούν είναι γειτονικές περιοχές των κρίσεων.

Η Τουρκία φιλοξενεί τον μεγαλύτερο αριθμό προσφύγων παγκοσμίως, κυρίως από τη Συρία. Ακολουθεί το Ιράν, που έχει εκατομμύρια Αφγανούς πρόσφυγες. Η Κολομβία δέχεται πολλούς ανθρώπους από τη Βενεζουέλα, ενώ η Γερμανία είναι η ευρωπαϊκή χώρα με τους περισσότερους πρόσφυγες, κυρίως από τη Συρία, το Ιράκ και το Αφγανιστάν.

Άλλες χώρες με υψηλούς αριθμούς προσφύγων είναι το Πακιστάν, η Ουγκάντα και η Ρωσία.

Αξιοσημείωτο είναι ότι πολλές από αυτές τις χώρες δεν είναι ιδιαίτερα πλούσιες, όμως προσφέρουν προστασία σε εκατομμύρια ανθρώπους που το έχουν ανάγκη.

Που βρίσκεται η Ελλάδα στον προσφυγικό χάρτη;

Η Ελλάδα είναι μία από τις βασικές χώρες εισόδου προσφύγων στην Ευρώπη, κυρίως λόγω της γεωγραφικής της θέσης. Πολλοί πρόσφυγες φτάνουν στη χώρα μέσω του Αιγαίου, προσπαθώντας να ξεφύγουν από τον πόλεμο και τη φτώχεια στις χώρες τους.

Το 2024, αυξήθηκαν σημαντικά οι αφίξεις, κυρίως από τη Συρία, το Αφγανιστάν και την Αίγυπτο. Πολλοί διαμένουν σε δομές φιλοξενίας, τόσο στα νησιά όσο και στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Ωστόσο, οι συνθήκες διαβίωσης σε ορισμένες από αυτές τις δομές είναι δύσκολες, ειδικά για παιδιά και ασυνόδευτους ανήλικους.

Αν και ο αριθμός προσφύγων στην Ελλάδα είναι μικρότερος σε σχέση με χώρες όπως η Τουρκία ή η Γερμανία, η Ελλάδα αντιμετωπίζει μεγάλες προκλήσεις στη διαχείριση του προσφυγικού ζητήματος.

Έχει η Ελλάδα τις υποδομές να δεχτεί τους πρόσφυγες;

Η Ελλάδα διαθέτει συνολικά περίπου 6 κέντρα υποδοχής προσφύγων στα νησιά του Αιγαίου (Λέσβος, Χίος, Σάμος, Λέρος, Κως και Φυλάκιο Έβρου). Επίσης, στην ηπειρωτική χώρα υπάρχουν πάνω από 30 καταλύματα και δομές φιλοξενίας.

Παρόλο που οι δομές έχουν χωρητικότητα περίπου 37.000 με 40.000 θέσεις, συχνά είναι υπερπλήρεις.

Για παράδειγμα, στα κέντρα των νησιών φιλοξενούνται πολύ περισσότεροι άνθρωποι από όσους μπορούν να υποδεχθούν, με αποτέλεσμα να υπάρχουν σοβαρά προβλήματα.

Η υπερπλήρωση προκαλεί κακές συνθήκες διαβίωσης, όπως ανεπαρκή ιατρική περίθαλψη, κακή υγιεινή και έλλειψη υποδομών ειδικά για ευάλωτες ομάδες, όπως τα παιδιά και οι ασυνόδευτοι ανήλικοι. Επιπλέον, λείπει επαρκές προσωπικό για την υποστήριξη αυτών των ανθρώπων.

Συνολικά, οι δομές προσφύγων στην Ελλάδα δεν θεωρούνται επαρκείς και χρειάζονται βελτιώσεις ώστε να προσφέρουν καλύτερη προστασία και φροντίδα στους ανθρώπους που έχουν ανάγκη.

Καταδίκη του ΕΔΔΑ για τις επαναπροωθήσεις

Στις 7 Ιανουαρίου 2025, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) καταδίκασε την Ελλάδα για παράνομη επαναπροώθηση (pushback) μίας Τουρκάλας πρόσφυγα το 2019, η οποία δεν της δόθηκε η δυνατότητα να υποβάλει αίτηση ασύλου.

Το Δικαστήριο χαρακτήρισε αυτή την πρακτική «συστηματική» και διαπίστωσε παραβιάσεις σημαντικών άρθρων της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, μεταξύ αυτών το δικαίωμα στην προσωπική ελευθερία και στην αποτελεσματική προσφυγή.

Παράλληλα, η ευρωπαϊκή υπηρεσία συνοριοφυλακής Frontex διερευνά 12 περιπτώσεις πιθανών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων από την Ελλάδα την περίοδο 2023-2025.

Επιπλέον, οργανισμοί όπως η Επιτροπή για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων και ο Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης έχουν καλέσει τη χώρα να σταματήσει τις επαναπροωθήσεις και να διασφαλίσει την ευθύνη των υπευθύνων.

Παρόλα αυτά, ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκη,ς έχει επανειλημμένα αρνηθεί τις κατηγορίες για παράνομες επαναπροωθήσεις (pushbacks) προσφύγων και μεταναστών από την Ελλάδα.

Σε συνεντεύξεις του, έχει δηλώσει ότι η χώρα εφαρμόζει μια «σφιχτή αλλά δίκαιη» πολιτική μετανάστευσης, τονίζοντας ότι η Ελλάδα σέβεται το κράτος δικαίου και έχει δεχθεί περισσότερες από 50.000 αιτήσεις ασύλου.

Οι προσφυγικές ροές για το 2025

Μέχρι τον Ιούνιο του 2025, η Ελλάδα αντιμετωπίζει σημαντική αύξηση στις προσφυγικές ροές, κυρίως μέσω των θαλάσσιων και χερσαίων συνόρων με την Τουρκία.

Περισσότερα από 8.000 άτομα έχουν φτάσει στα νησιά του Αιγαίου, με βασικές εθνικότητες από Συρία, Αφγανιστάν, Αίγυπτο, Σουδάν και Ερυθραία. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η αύξηση των αφίξεων από την Αίγυπτο, που σημείωσε άνοδο 400% το 2024.

Παράλληλα, οι χερσαίες αφίξεις μέσω του ποταμού Έβρου φτάνουν τις 755 από την αρχή του έτους.

Σημαντική είναι και η αύξηση των ασυνόδευτων ανηλίκων, που το 2024 ξεπέρασαν τους 3.000, με τις συνθήκες σε καταυλισμούς όπως η Σάμος και η Λέρος να προκαλούν ανησυχία.

Η ελληνική κυβέρνηση προβλέπει ότι έως το τέλος του 2025 οι συνολικές αφίξεις θα ξεπεράσουν τις 60.000, με τους Σύρους, Αφγανούς και Αιγύπτιους να αποτελούν τις μεγαλύτερες ομάδες προσφύγων.