Ο Φοίβος Ξενάκης είναι δικηγόρος Παρ’ Εφέταις και μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, απασχολούμενος εξίσου με ενδοδικαστικές αντιδικίες και με εναλλακτικούς-εξωδικαστικούς τρόπους επίλυσης διαφορών. Επιπλέον, είναι διαπιστευμένος διαμεσολαβητής του Υπουργείου Δικαιοσύνης παρέχοντας τις σχετικές υπηρεσίες σε υποθέσεις που μπορούν να επιλυθούν μέσω του θεσμού της διαμεσολάβησης.
Σε αποκλειστική του συνέντευξη στο personanews.online μάς μιλάει για τη διαμεσολάβηση, σχολιάζει την απονομή δικαιοσύνης στην Ελλάδα, αναφέρεται στην εξάρτηση από τα social media, σε νέους όρους που τίθενται στην επικαιρότητα αλλά και στο τι (δεν) είναι η δικηγορία.
1) Γιατί αποφάσισες να ασχοληθείς με την δικηγορία και τι σημαίνει διαμεσολάβηση για εσένα;
Ανήκω στους δικηγόρους του νομικού σωλήνα. Εν ολίγοις, προέρχομαι από οικογένεια, της οποίας όλα τα μέλη έχουν γίνει νομικοί. Κατ’ επέκταση, σημασία έχει γιατί παραμένω δικηγόρος, όχι γιατί έγινα ή τι σκεφτόμουν ως ανήλικος πριν γίνω.
Παραμένω, λοιπόν, μαχόμενος δικηγόρος στην Ελλάδα – έχει ιδιαίτερη σημασία ο γεωγραφικός προσδιορισμός – επειδή ο τρόπος που σήμερα, στο παρόν, ασκώ τη μαχόμενη δικηγορία μού παρέχει το χώρο και το χρόνο να αξιοποιώ πλήρως το γνήσιο ενδιαφέρον που με διακατέχει παιδιόθεν για τους ανθρώπους.
Επιπλέον, ο ίδιος τρόπος άσκησης της δικηγορίας μού επιτρέπει να δίνω άνιση, αλλά άξια, μάχη για την ανατροπή των στερεοτύπων και των προκαταλήψεων γενικώς.
Έχω παρατηρήσει πως τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις συνιστούν πηγές συγκρούσεων και διαφορών, ενίοτε ακραίων, και το να προσπαθώ να βοηθώ τους ανθρώπους που με προσεγγίζουν να εξετάζουν την επίδρασή τους στην οπτική απ’ την οποία βλέπουν και βιώνουν το πρόβλημά τους ικανοποιεί τις εργασιακές μου ανάγκες.
Όσον αφορά στη διαμεσολάβηση, πρόκειται για την πιο όμορφη επανάστασή μου.
Έχω ερωτευτεί το θεσμό με τη δεύτερη ματιά και αξιολογώ ως ορόσημα της πορείας μου την εκπαίδευση, τη διαπίστευσή μου, τις ειδικεύσεις μου και την καθημερινή μου απασχόληση στην πράξη με τον εξωδικαστικό αυτόν τρόπο επίλυσης διαφορών και συγκρούσεων.
Η διαμεσολάβηση και το αξιακό της φορτίο εμπεριέχουν πολλά από τα ελλείμματα ή τα κενά των ανθρώπων και των κοινωνιών: ορθή επικοινωνία, συναντίληψη, συνεργασία, έμπρακτη ισότητα στη λήψη αποφάσεων, διάλογο, σοβαρή διαπραγμάτευση, ελευθερία, ευθύνη, αλτρουισμό.
Όποιος δεν μαθαίνει τι πραγματικά είναι η διαμεσολάβηση και πόση αξία μπορεί να προσδώσει στον τρόπο σκέψης και ζωής του, στερείται κάθε στιγμή έναν υπέροχο σύμμαχο, ένα μαγικό κλειδί για αρκετές πόρτες.
Προσωπικά, η διαμεσολάβηση με βελτιώνει θεαματικά ως μαχόμενο δικηγόρο και με αναγέννησε ως άνθρωπο.
-Σε άρθρο σου στην ιστοσελίδα σου αναφέρεις ότι «δικηγορία δεν είναι αυτό που νομίζουμε». Πως θα εξηγούσες το ευρύ φάσμα της δικηγορίας ή τη δικηγορία γενικότερα σε έναν απλό άνθρωπο;
Αν χρειαζόταν ν’ αναλάβω αυτό το σισύφειο έργο για κάποιον, θα του ζητούσα πολύμηνη και συνεχή επικοινωνία ή θα τον παρέπεμπα στο πρόσφατο εύπεπτο άρθρο μου για οικονομία χρόνου. Η δικηγορία μπορεί να εκλαϊκευτεί μέχρι ένα σημείο.
Θα πρότεινα σε κάποιον που ενδιαφέρεται να διαμορφώσει στοιχειοθετημένη αντίληψη για το επάγγελμα να παραβλέψει τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις που επικρατούν στην κοινωνία.
Δεν είναι η δουλειά μας μόνο να παίρνουμε θέση στα έδρανα και να αγορεύουμε, δηλαδή η κινηματογραφική δικηγορική εικόνα, ούτε φυσικά είμαστε τηλεδικηγόροι που εκτοξεύουμε αφηγήματα ειδικής σκοπιμότητας.
Αυτά ουδόλως σχετίζονται με την αξιοπρέπεια που κομίζουν οι περισσότεροι συνάδελφοι κατά την άσκηση του λειτουργήματός μας και τον αγώνα που δίνουν υπό δυσμενείς συνθήκες για να παραμείνουν επαγγελματίες.
Η δικηγορία δεν είναι ένα πράγμα, δεν υπάρχει ένας τρόπος να ασκείται το επάγγελμα, έχει αρκετές ασχήμιες και φοβερές επιπτώσεις στην καθημερινότητα, αλλά φέρει εγγενείς αξίες, τις οποίες κάθε συνάδελφος μπορεί να προσπαθεί ν’ ανακαλύψει και να τις μετουσιώσει σε εργασιακές συνθήκες που ταιριάζουν στην ιδιοσυγκρασία του και δικαιώνουν τους κόπους που επενδύει κάποιος για να γίνει δικηγόρος.
Δεν αναφέρομαι σε επιφανειακά πράγματα, όπως οι ειδικεύσεις σε συγκεκριμένους κλάδους του δικαίου, αλλά σε βαθύτερες κι αξιόλογες έννοιες. Βεβαίως, μπορεί να γεράσει και να μην έχει καταφέρει ν’ ανακαλύψει κάτι, αλλά η ματαιότητα είναι βασικό συστατικό της δικηγορίας.
Αμφιβάλλω ως προς το βαθμό που μπορεί να κατανοήσει κάποιος τι είναι η δικηγορία εξίσου με το τι είναι η άσκηση της ιατρικής ή ενός χειρωνακτικού επαγγέλματος ή η απασχόληση σε οποιαδήποτε θέση εργασίας.
Φρονώ πως υπάρχει όριο στη διαμόρφωση αντίληψης για το τι βιώνει κάθε επαγγελματίας και ελάχιστες καταστάσεις μπορούν να ομαδοποιηθούν για να διατυπώσει κάποιος ασφαλείς γενικές θέσεις.
Συχνά, το τι είναι η δικηγορία απαντάται με βάση το ποιον ρωτάς και τι άνθρωπος θέλει να προσπαθεί να γίνει αυτός που ρωτάς.
-Δεδομένου του ότι εμφανίζονται συνεχώς νέοι όροι και λέξεις στην επικαιρότητα πως φροντίζεις να μένεις ενημερωμένος;
Τα νομικά εξ ορισμού υποβάλλονται σε διαρκείς μεταβολές, αλλαγές, προσθήκες, αφαιρέσεις, τροποποιήσεις, καταργήσεις, θεσπίσεις. Αυτή η συνθήκη είναι και βασικό επιχείρημα όσων υποστηρίζουν ότι δεν είναι επιστήμη η νομική.
Επομένως, γνωρίζω ότι εφ’ όρου ζωής θα προκύπτουν καινούριες ορολογίες ή έννοιες. Διαβάζω αδιάκοπα άρθρα, αναλύσεις, μελέτες, συγγράμματα, περιοδικά, έρευνες, εργασίες, Τύπο, λογοτεχνία. Είμαι συχνός επισκέπτης της Βιβλιοθήκης του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών.
Παρακολουθώ συνέδρια, διαλέξεις, συζητήσεις, σεμινάρια. Κάνω 3-4 επιμορφώσεις ετησίως, όχι μόνο σε εξειδικευμένους κλάδους του δικαίου ή της διαμεσολάβησης αλλά και σε μη συναφή αντικείμενα.
Αρθρογραφώ, ακούω διεθνή και ελληνικά podcasts, βλέπω μαγνητοσκοπημένες εκδηλώσεις, αξιοποιώ τα social media μεριμνώντας να βλέπω ανάλογο περιεχόμενο, παρακολουθώ ορισμένους νομικούς που αρέσκονται να φέρνουν στην επιφάνεια νέους όρους.
Το κυριότερο είναι ότι παραμένω διαθέσιμος, συναναστρέφομαι ανθρώπους ευρέος ηλικιακού φάσματος και δεν χαραμίζω τα δώρα της όρασης και της ακοής
-Θεωρείς ότι υπάρχει woke agenda στην Ελλάδα; Και αν ναι, πως επηρεάζει το επάγγελμα σου;
Έχω την εντύπωση πως ο όρος τείνει να μετατραπεί σε εννοιολογικό
«κιμά» με όχημα την αοριστία.
Με απασχολεί τι ζητήματα εντάσσει κάποιος στον όρο «woke» – φέρει δηλαδή το ίδιο περιεχόμενο πανταχού και για όλους; Δεν παρατηρώ να εννοούμε άπαντες το ίδιο πράγμα χρησιμοποιώντας τη λέξη.
Πόσο αποδεκτό, για παράδειγμα, φαίνεται να εντάσσουν κάποιοι στην ίδια ατζέντα την παρένθετη μητρότητα, τις non-binary τουαλέτες, την πολιτική ορθότητα και την κουλτούρα ακύρωσης;
Δεν γνωρίζω την απάντηση. Με απασχολεί και η σκοπιμότητα εκείνων, οι οποίοι εύκολα και βιαστικά απορρίπτουν την ύπαρξη «woke» ατζέντας στην Ελλάδα με αρνητικά αφηγήματα ή με το χαρακτηρισμό «μια ακόμη φοβική ταμπέλα».
Πότε και πώς πρόλαβαν να διαμορφώσουν εμπεριστατωμένη θέση, με ποια δεδομένα; Λυπάμαι, ξεκάθαρη απάντηση ή οριστική δεν διαθέτω για να τη μοιραστώ μαζί σας, αν και παρακολουθώ το διάλογο της επικαιρότητας, ιδίως μετά τις πρόσφατες εκλογές στις ΗΠΑ.
Ωστόσο, με παρρησία μπορώ να ισχυριστώ ότι ατζέντες δικαιωμάτων προς διεκδίκηση υφίστανται στη χώρα μας, επειδή αρκετά αυτονόητα παραμένουν ζητούμενα και εξακολουθούν ν’ αντιμετωπίζουν την επιθετική ρητορική της «ακρότητας», δηλαδή επιχειρείται συχνά τα αυτονόητα να βαφτίζονται ετερονόητα και ακραία.
Γενικώς, σχετικές ατζέντες φύσει και θέσει αποτελούν αντικείμενο της δικηγορίας, επειδή μέρος της δουλειάς μας είναι να μαχόμαστε για τα έννομα δικαιώματα των ανθρώπων, όταν προσβάλλονται ή κινδυνεύουν με οποιονδήποτε τρόπο, αλλά εξίσου δουλειά μας είναι ν’ αγωνιζόμαστε για τ’ ανθρώπινα δικαιώματα.
Έχω την εντύπωση πως δεν είναι ευκαταφρόνητη ούτε αμελητέα η εξής παραδοχή, η οποία προκύπτει από παρατήρηση και δεν είναι σίγουρα ορθή: η ελληνική κοινωνία έχει διανύσει αρκετό ιστορικό χρόνο κινούμενη κυρίως σε σχήματα διαχωρισμού μέσω πολωτικών αφηγημάτων.
Οι γενιές που σταδιακά παίρνουν τη σκυτάλη και κυρίως εκείνες που ακολουθούν είναι ανάγκη να εισφέρουν την «προοδευτική» σκέψη στο δημόσιο διάλογο καλλιεργώντας τη συναίνεση με όραμα κι επιμονή.
Η συλλογική ευημερία, ως κοινωνικό ζητούμενο, νομίζω πως μακροπρόθεσμα ευεργετείται υποστηρίζοντας τους ανθρώπους που έχουν πιο βραδύ ρυθμό στην αντίληψη, εμπέδωση και αφομοίωση των κοινωνικών αλλαγών.
–Όσον αφορά στους όρους, πιστεύεις ότι θα έπρεπε να κατοχυρωθεί και στην Ελλάδα ο όρος γυναικοκτονία; Και αν ναι, τι αντίκτυπο θα είχε αυτό στη κοινωνία; Λιγότερα ή περισσότερα περιστατικά;
Τυχαίνει να μην ανήκω στους νομικούς, οι οποίοι τοποθετούνται επί παντός του επιστητού. Η γυναικοκτονία είναι ακραία μορφή έμφυλης βίας.
Πρόκειται για ζήτημα, το οποίο προκύπτει από βαριές κοινωνικές πληγές και πολλαπλές αποτυχίες και υπαιτιότητες, όπως ισχύει για αρκετά εγκλήματα.
Δεν εντοπίζω κάποια βλάβη στη συζήτηση αυτή, ο διάλογος είναι θετικό βήμα, ομοίως τα αντικρουόμενα επιχειρήματα. Παρακολουθώ αρκετό περιεχόμενο (μελέτες, γνώμες, ομιλίες, εκδηλώσεις) για το ζήτημα του όρου «γυναικοκτονία» σε διάφορα νομικά περιβάλλοντα, αλλά αδυνατώ να απαντήσω, ιδίως στο δεύτερο σκέλος της ερώτησης, καθώς δεν έχω υπόψη μου αρκετά ερευνητικά δεδομένα για να παρέχω υπεύθυνη απάντηση.
Γνωρίζω πως έχουν εισφερθεί στη συζήτηση περισσότεροι του ενός τρόποι, με τους οποίους θα μπορούσε να αναγνωριστεί νομικά ο όρος – συχνά αναφέρονται δηλαδή η προσθήκη ειδικού άρθρου στον ΠΚ, η εισαγωγή επιβαρυντικής περίστασης στο αδίκημα της ανθρωποκτονίας, η λήψη υπόψη κατά την επιμέτρηση της ποινής ή ως ρατσιστικού κινήτρου κ.ά.
Γνωρίζω επίσης πως η ενδεχόμενη νομική αναγνώριση, η εγκληματοποίηση, είναι σύνθετη και πολυεπίπεδη διαδικασία, η οποία θα ανανοηματοδοτήσει τα περιστατικά.
Προσπαθώ ν’ αντιληφθώ επαρκώς τη σημασία της ενδεχόμενης νομικής αναγνώρισης και ταυτόχρονα με απασχολούν τα εξής: πώς η αναγνώριση θα βοηθούσε στην αποτελεσματικότερη αξιολόγηση και καταγραφή των περιστατικών από τις ελληνικές Αρχές, ποιες ελληνικές δομές υφίστανται για την προσήκουσα διαχείριση των σχετικών εγκλημάτων, κατά πόσο η αναγνώριση απονέμει τις υπάρχουσες ευθύνες σε όλους τους εμπλεκόμενους και λειτουργεί προληπτικά, εφόσον η εγκληματοποίηση θα μπορούσε να στρέψει την προσοχή αποκλειστικά στους δράστες και όχι στις συνθήκες που εκκολάπτουν τα φαινόμενα;
-Πάμε λίγο στα social media, μιας και έχεις Μεταπτυχιακό στο Ποινικό Δίκαιο & τις Εξαρτήσεις. Πιστεύεις ότι η Ελλάδα έχει τις κατάλληλες νομικές υποδομές για να προστατεύσει τους νέους από την εξάρτηση στα ψηφιακά κοινωνικά δίκτυα & εάν δεν υπάρχει, υπάρχει κάποια νομοθεσία ή υπάρχουν προτάσεις που έχεις να μας πεις εσύ με βάση την εξειδίκευση σου;
*Πρόκειται για νεόκοπο διεπιστημονικό ζήτημα. Είναι περισσότερα τα ερωτήματα και λιγότερες έως αδύνατες προς το παρόν οι απαντήσεις. Μπορεί να ήρθε και στην Ελλάδα η ώρα του διαλόγου, αλλά αν περιοριστεί ή εξαντληθεί στον τρόπο αστυνόμευσης της χρήσης από ανηλίκους έως 15 ετών, φρονώ πως δεν συνιστά τη δέουσα προσέγγιση του ζητήματος. Απεναντίας, μαρτυρεί γνωστικό σκοτάδι.
Αυτή τη στιγμή φαίνεται ότι υπάρχουν ορισμένες θεραπευτικές κυρίως δυνατότητες για την εξάρτηση στην Ελλάδα, αν υποτεθεί ότι μπορεί να διαγνωστεί κάποιος ως εξαρτημένος, όχι νομικές υποδομές που θα λειτουργήσουν προληπτικά.
Είναι πρώιμο να μιλήσει κάποιος για νομοθετικές προτάσεις επί του ζητήματος, όταν δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα το ίδιο το ζήτημα.
Για παράδειγμα, ένας ειδικός νόμος, ο οποίος θα συμπεριελάμβανε την εξάρτηση από τα social media, πού θα έπρεπε να στοχεύσει, στο κυρωτικό ή στο θεραπευτικό πεδίο ή σε αμφότερα; Μπορεί να υποστηριχθεί η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της διάπραξης ενός εγκλήματος και της εξάρτησης από τα social media;
Θα είχε έννομη βάση ένας αυτοτελής ισχυρισμός σχετικά με την ύπαρξη εξάρτησης από τα social media στο πρόσωπο του κατηγορουμένου, προκειμένου να αξιολογηθεί ο δράστης ως ανίκανος ή μειωμένης ικανότητας προς καταλογισμό; Θα μπορούσε να θεμελιωθεί η συνδρομή ελαφρυντικής περίστασης στο πρόσωπο του κατηγορουμένου που αποδεικνύεται εξαρτημένος από τα social media;
Πριν λίγα χρόνια, στις ΗΠΑ έλαβε χώρα μια απόπειρα νομοθετικής παρέμβασης για την αντιμετώπιση του εθισμού στα social media.
Πρόκειται για το νομοσχέδιο με τίτλο «Social Media Addiction Reduction Technology Act» ή «Smart Act» του Ρεπουμπλικάνου Γερουσιαστή Josh Hawley από την Πολιτεία του Missuri, που στόχευε να «χτυπήσει» τους εξαρτησιογόνους μηχανισμούς των social media και να σταματήσει την κερδοσκοπία μέσω της πρόκλησης εθιστικών συμπεριφορών στους χρήστες.
Σε ορισμένες άλλες έννομες τάξεις, όπως στου Καναδά, υφίσταται Νομολογία που τρόπον τινά έχει πραγματευτεί την εξάρτηση από τα social media επ’ αφορμή σχετικών εκδικαζόμενων εγκλημάτων.
[*Για το συγκεκριμένο ζήτημα στο ελεύθερο διαδίκτυο υπάρχει η Διπλωματική μου εργασία με τίτλο «Ο προβληματισμός για τη δυνατότητα νομικής προσέγγισης της εξάρτησης από τα social media», που μπορεί κάθε ενδιαφερόμενος ν’ αναζητήσει (https://ikee.lib.auth.gr/record/320870?ln=el).
Υπάρχει στο youtube βίντεο της τηλεοπτικής μου συζήτησης στην ΕΡΤ με το δημοσιογράφο κ. Σπύρο Χαριτάτο με τίτλο «Εξάρτηση από social media και ποινικός κολασμός» (https://www.youtube.com/watch?v=AZB36NeHRy4&list=WL&index=28&t=116s) και υπάρχει κι ένα πρόσφατο άρθρο μου σε νομικό site με τίτλο «Το Δίκαιο και η εξάρτηση από τα social media» (https://www.lawspot.gr/nomika-blogs/foivos_xenakis/dikaio-kai-i-exartisi-apo-ta-social-media)*]
-Υπάρχει τελικά Δικαιοσύνη στην Ελλάδα;
Η ερώτηση, υποψιάζομαι, παραλείπει το «ή όχι;» Γενικά, δεν γνωρίζω αν ευσταθούν τα διαζευκτικά δίπολα για τα ανθρώπινα. Δεν γνωρίζω αν υπάρχει Δικαιοσύνη στη ζωή, απάντηση που ίσως θα διευκόλυνε την απόκρισή μου για την Ελλάδα.
Δεν επιθυμώ να επιβαρύνω την κουβέντα μας με αρκετά δυσάρεστα δεδομένα, τα οποία προκαλούν κλαυσίγελο. Ας διευκρινίσουμε φυσικά ότι η απάντηση δεν αφορά στη συνταγματική υπόσταση και λειτουργία της Δικαιοσύνης στη χώρα μας.
Μπορώ να εκφράσω τη σημερινή μου θέση για την απονομή Δικαιοσύνης στην Ελλάδα, όχι για το αν τελικά υπάρχει Δικαιοσύνη. «Σημερινή θέση», επειδή ο χρόνος μπορεί ν’ ανατρέπει τα πάντα.
Ως μαχόμενος Δικηγόρος στην Ελλάδα του 2025 παρατηρώ, βιώνω και εντοπίζω ν’ απονέμεται δικαιοσύνη σε ορισμένες περιπτώσεις. Ως διαπιστευμένο διαμεσολαβητή, γνωρίζω πως δεν με απασχολεί η απονομή δικαιοσύνης, επειδή στη διαμεσολάβηση ουδείς δικάζει και ουδείς δικάζεται.
Ως πολίτης στην Ελλάδα του 2025 έχω διαπιστώσει μέχρι και σήμερα πως συνήθως η Δικαιοσύνη παραμένει ζητούμενη και μετά την απονομή της.
Ως άνθρωπος, βάζω τα δυνατά μου καθημερινά και διαρκώς, για να μαθαίνω τι είναι η Δικαιοσύνη, να παρατηρώ τα φαινόμενά της και να εντοπίζω τις προκλήσεις της γύρω μου και στη βιοτική πραγματικότητα, να στοχάζομαι επ’ αυτών των θεμάτων και να μπορώ να λειτουργώ σε όλα τα επίπεδα ως κοινωνός της Δικαιοσύνης, όπως αυτή χρειάζεται να είναι, όχι όπως είναι.
-Θεωρείς ότι τα ΜΜΕ στην Ελλάδα καλύπτουν επαρκώς και σωστά τα νομικά ζητήματα; Υπάρχει κάτι που θα ήθελες να προτείνεις επί του θέματος;
Αρκετά μέσα ενημέρωσης εκμεταλλεύονται τα νομικά ζητήματα ως εμπορεύματα στην αγορά της οικονομίας της προσοχής, ενώ ενίοτε «ξεπλένουν» νομικά ζητήματα, παράγουν νομικά ζητήματα, εργαλειοποιούν νομικά ζητήματα για αθέμιτους σκοπούς.
Θεμελιώδης αιτία αρκετών κρίσεων που βιώνει ο τόπος φαίνεται η μη λειτουργία πραγματικών μέσων μαζικής ενημέρωσης.
Αν υπήρχαν μέσα που εκθέτουν άπασες τις πληροφορίες με αντικειμενικό τρόπο και παρουσιάζουν ισότιμα τις διαφορετικές ερμηνευτικές οπτικές χωρίς προπαγάνδα και χειραγώγηση, η έκταση της φαυλοκρατίας ενδεχομένως θα ήταν αρκετά μικρότερη.
Αξιολογώ ως σπατάλη χρόνου και ενέργειας οποιαδήποτε απάντηση στο αν θα ήθελα να προτείνω κάτι γι’ αυτό το θέμα.
Στην Ελλάδα λειτουργούν σήμερα ελάχιστα μέσα μαζικής ενημέρωσης και αρκετά που φέρουν τον όρο «μέσα» κι έπειτα μπορεί κάποιος να τοποθετήσει εκατοντάδες συνδυασμούς λέξεων, που φυσικά δεν σχετίζονται με τη μαζική ενημέρωση.
-Σύμφωνα με μια μελέτη του Washington post, που έχεις αναφέρει σε παλιό σου άρθρο, σχετικά με τη μοναχικότητα που βιώνουν διάφοροι επαγγελματίες, οι δικηγόροι και οι γιατροί αναδεικνύονται πρωταθλητές. Ειδικότερα, οι δικηγόροι σε ποσοστό 60% κατατάσσονται πάνω από το μέσο όρο στην «κλίμακα μοναξιάς». Εσύ πώς το βιώνεις αυτό;
Aυτό το θέμα χρειάζεται προσεκτική ματιά. Η μοναχικότητα και η μοναξιά προφανώς δεν ταυτίζονται εννοιολογικά. Ανάλογα με τον τρόπο που ασκεί κάποιος το επάγγελμά του εκτίθεται με διαφορετική μορφή και ένταση στη μοναχικότητα και στη μοναξιά, ενώ η προσωπικότητα καθορίζει τον τρόπο βίωσης τέτοιων καταστάσεων.
Όπως έχω συγκρατήσει στο νου μου εκείνη την έρευνα, δεν αναφερόταν στο αν εργάζεται κάποιος ως solo practitioner ή σε εταιρικό περιβάλλον. Πρόκειται για ιδιόμορφη μοναξιά και αφορά στην εσωτερική κατάσταση των συγκεκριμένων επαγγελματιών και εργαζομένων.
Ιδίως οι δικηγόροι δεν εξωτερικεύουν εύκολα τέτοια βιώματα, επειδή «τσαλακώνουν» την εικόνα τους, όχι απαραιτήτως την προσωπική, αλλά την επαγγελματική.
Για παράδειγμα, κάποιος είναι ελεύθερος επαγγελματίας, αυτοαπασχολούμενος, διατηρεί το προσωπικό του γραφείο κι υπάρχει η πίεση για το φαίνεσθαι, όπως σε πολλά πράγματα στην κοινωνία. Δεν μπορεί κάποιος να προτιμήσει ή να επιλέξει εύκολα έναν μαχόμενο δικηγόρο για μια υπόθεσή του, εάν αυτός δεν εκπέμπει δυναμισμό και ικανότητα διαχείρισης των πάντων.
Τα «θέλω» των εντολέων, οι προκλήσεις των υποθέσεων, οι απαιτήσεις του επαγγέλματος και οι αστικοί μύθοι που το συνοδεύουν υποχρεώνουν αρκετούς συναδέλφους να μην είναι αυθεντικοί και να αυτοκαταπιέζονται ν’ ανταποκριθούν σε ρόλο ανάρμοστο στον χαρακτήρα τους.
Τέτοιες καταστάσεις μπορούν να προκαλέσουν φαινόμενα «κανείς δεν με καταλαβαίνει» ή και «κανείς δεν μπορεί να με καταλάβει».
Η δουλειά από μόνη της, επειδή είναι σε μεγάλο βαθμό πνευματική εργασία και ιδιαιτέρως σύνθετη, όσο κι αν αλληλεπιδράς με συναδέλφους και συνεργάτες, σε υποχρεώνει να περάσεις αρκετό χρόνο στο γράψιμο, στη μελέτη, στην έρευνα, στη σύνθεση σκέψεων και επιχειρημάτων, στη διαμόρφωση στρατηγικής, στην εκπόνηση των κατάλληλων ερωτήσεων και της συμφέρουσας σειράς ερωτήσεων κ.ο.κ.
Ακόμα και σε εταιρικό περιβάλλον, δεν είναι βέβαιο ότι μοιράζεσαι αυτή την πίεση, ενώ ο αυτοαπασχολούμενος δικηγόρος κουβαλάει και κάνει τα πάντα μόνος του και ταυτόχρονα ανησυχεί για όλα μόνος του.
Την ίδια στιγμή ελάχιστοι άνθρωποι μπορούν να εν-συναισθανθούν το βίωμα, επειδή χρειάζεται «εκπαίδευση» κάποιος για να κατανοήσει τη δουλειά του δικηγόρου.
Αυτές οι συνθήκες μπορούν να προκαλούν ποικίλα αρνητικά συναισθήματα και δύσπεπτες καταστάσεις, συχνά αβίωτες, όπως τα σημαντικά λάθη που κάνεις και κινδυνεύουν δικαιώματα ανθρώπων ή περιουσίες.
Οι περισσότεροι συνάδελφοι σήμερα φέρουν εξαιρετική νομική κατάρτιση, αρκετοί όμως δεν εστιάζουν στα υπόλοιπα, τους αρκούν οι επιδόσεις, τα αποτελέσματα και η ανέλιξη, αλλά το σώμα πάντα φωνάζει ή ουρλιάζει, αργά ή γρήγορα.
Προσωπικά, δεν εμπορεύομαι ούτε παριστάνω τον άτρωτο δικηγόρο που δήθεν μασάει σίδερα και μετά γελάει ο εντολέας.
Καλλιεργώ αρκετή επίγνωση της επαγγελματικής και βιοτικής θνητότητάς μου, αυτοσαρκάζομαι μονίμως, είμαι και θα παραμείνω αιώνιος μαθητής των μικρότερων και των μεγαλύτερων ηλικιακά συναδέλφων μου, έχω τεράστια πίστη στη δουλειά μου και αρκετή αυτοπεποίθηση για όσα μπορώ να κάνω, επειδή απευθύνομαι σε κοινό, το οποίο προσελκύω, προσεγγίζω, εκπαιδεύω με αυθεντικότητα χωρίς φανφάρες και μεγαλοϊδεατισμούς, ώστε να επιλέγει τη συνεργασία μαζί μου έχοντας ανάλογες αρχές.
Είμαι συνυπεύθυνος για την εικόνα που αποκομίζουν οι άνθρωποι και η κοινωνία για τους δικηγόρους.
Φροντίζω να μην ευτελίζω το επάγγελμα, δουλεύω σκληρά για τους εντολείς μου, δίνω τον καλύτερό μου εαυτό να βοηθάω όπως και όσο μπορώ, αλλά αφήνω τα «θαύματα» για τους παροικούντες μια άλλη δικηγορική Ιερουσαλήμ, εγώ εργάζομαι στη δική μου.
Όταν διανύω τις δύσκολες διαδρομές, η αγκαλιά του αγαπημένου μου ανθρώπου είναι εκεί, πέφτω μέσα της και την επομένη πηγαίνω στο γραφείο καινούριος. Βοηθάνε και τα βιβλία μου, το δικό μου καταφύγιο.
-Καθώς ετοιμαζόμαστε να υποδεχθούμε το νέο έτος, προσωπικά το 2024 πώς ήταν για εσένα;
Η χρονιά που ολοκληρώνεται για τον μικρόκοσμό μου μπορεί να χαρακτηριστεί αρκετά «ανθρώπινη» στην προσωπική μου οπτική.
Μου επεφύλασσε σπουδαία βιώματα το 2024, αρκετές δύσκολες και επίπονες καταστάσεις σε διαφορετικά επίπεδα αλλά και σημαντικά βήματα προόδου, ελευθερίας και ανάληψης επιθυμητών ευθυνών.
Ήταν ιδιαιτέρως δημιουργική, παραγωγική και πυκνή σε γεγονότα χρονιά, εκουσίως διδάχτηκα πολλά ανθρώπινα μαθήματα, αλλά το σημαντικότερο είναι πως μοιράστηκα σεβασμό, εκτίμηση, αγάπη, καλοσύνη και τα δύσκολα με υπέροχες προσωπικότητες και μοναδικούς ανθρώπους.
Ήταν η χρονιά που ήμουν ο εαυτός μου περισσότερο από κάθε άλλη και ό,τι έζησα μού φανέρωσε πόση ικανοποίηση κρύβεται σ’ αυτό.
Χρειάστηκαν αρκετά χρόνια, αλλά είδα το μονοπάτι, άρχισα να το βαδίζω και θα προσπαθήσω να παραμείνω σ’ αυτό. Να μη σταματάς να προσπαθείς να μαθαίνεις, να μη διστάζεις να μετακινηθείς, να επιλέγεις να κινείσαι παρά το φόβο, να εμπιστεύεσαι τη ζωή, ν’ αντιμετωπίζεις τις βλαπτικές επιδράσεις, να ακούς με ανοιχτή διάθεση τους άλλους, να είσαι μονίμως περίεργος για τη ζωή επειδή δεν γνωρίζεις παρά ελάχιστα πράγματα, όλα μού τα έμαθαν αγαπημένοι άνθρωποι και παλεύω καθημερινά να τα εφαρμόζω σε κάθε στιγμή.
Ο Φοίβος Ξενάκης στην κορυφή του Ολύμπου, με το σλόγκαν ”Ποτέ μια γραβάτα στην Ελλάδα δεν έφτασε ψηλότερα
-Πέρα από δικηγόρος στο βιογραφικό σου στο επαγγελματικό σου site αναφέρεται ότι είσαι και χειριστής ταχύπλοων σκαφών – skipper. Πώς ξεκίνησε όλο αυτό;
Όταν βγήκα στην αγορά εργασίας ως νεοσσός δικηγόρος, πριν γίνω και διαμεσολαβητής, σύντομα συνειδητοποίησα ότι με τους ρυθμούς της δικηγορίας και τις κρατούσες συνθήκες άσκησης του επαγγέλματος, επειδή θα χρειάζεται να εργάζομαι για να επιβιώνω ως τα βαθιά γεράματα και δεν υπάρχει το σενάριο συνταξιοδότησης το 2060, τα καρδιαγγειακά, τα εγκεφαλικά, οι διαταραχές διάθεσης, η επιβάρυνση του ανοσοποιητικού και η νοητική και σωματική καταπόνηση θα μου αφαιρούν λεπτά, ώρες, ημέρες, μήνες ή και χρόνια ζωής.
Ως άνθρωπος, δεν έχω κάτι πολυτιμότερο από τον χρόνο μου στη Γη, τον οργανισμό μου και τους ανθρώπους. Για να μετριάζω τις βλάβες και να παραμένω ακμαίος, χρειάζομαι συχνή αποφόρτιση.
Για την ανάγκη αυτή, έγινα skipper, επειδή το να νοικιάζω ένα σκάφος και να είμαι πάνω στα κύματα παρέα με τον ουρανό και τα υπόλοιπα στοιχεία της φύσης, είτε μόνος είτε με τους αγαπημένους μου, αναπληρώνει τις ζημιές.
Για τον ίδιο λόγο, αγαπώ κι ερωτεύομαι τα βουνά
Πρόσφατα ανέβηκα στην κορυφή του Ολύμπου, στο Μύτικα και στις άλλες κορυφές του με το σκωπτικό σλόγκαν «ποτέ καμία γραβάτα δεν έφτασε ψηλότερα στην Ελλάδα». Ομοίως, έκανα την πρώτη μου αναρρίχηση πρόσφατα στους βράχους των Μετεώρων και θα υπάρξει συνέχεια με τέτοιες δραστηριότητες.
Βεβαίως, είμαι δρομέας, τρέχω αποστάσεις, κάνω προπονήσεις μικρές και μεγάλες και συμμετέχω και σε διάφορους αγώνες.
Όλα αυτά κινούνται στο ίδιο πλαίσιο της ανάγκης για αποφόρτιση, ενώ η πανδημία με οδήγησε στην πλήρη εσωτερική απογύμνωση από ιστορίες που εδώ και πολλά χρόνια ήθελα να ενώσω μυθοπλαστικά και να αφηγηθώ σε ένα βιβλίο, το οποίο αυτή την περίοδο βρίσκεται σε διαδικασία έκδοσης.
Το σημαντικό είναι πως σε όλες αυτές τις δραστηριότητες γνωρίζω σπάνιους ανθρώπους, με τους οποίους τα συναισθηματικά και λοιπά «μοιράσματα» προσθέτουν χρόνο ζωής και βαθιά εσωτερική ικανοποίηση.
Στη φύση μπορείς ν’ αντιλαμβάνεσαι την ασημαντότητα πολλών καταστάσεων της καθημερινότητας και να βιώνεις την ανθρωπινότητά σου.
-Τέλος, τι συμβουλές θα έδινες σε κάποιον που θέλει να ασχοληθεί με τη Νομική;
Κατ’ αρχάς, δεν θα πω το κλισέ της δήθεν μετριοφροσύνης «δεν δίνω συμβουλές», επειδή το antistyle έχει γίνει lifestyle, όπως έλεγε ένας παλιός φίλος τραγουδοποιός.
Πράγματι, δεν δίνω συμβουλές ποτέ και σε κανέναν, εκτός αν ερωτηθώ, οπότε και πάλι μοιράζομαι ό,τι γνωρίζω χωρίς καμία απολυτότητα. Ο τρόπος έκφρασης μετράει, αν επικοινωνείς με σεβασμό όλα όμορφα είναι, αλλιώς οι κακότροπες συμβουλές γίνονται casus belli.
Όπως και να’ χει, θα πρότεινα, εφόσον υπάρχει οικονομικός χώρος, να επιλέξει από τις τρεις Νομικές Σχολές της χώρας αυτήν της Κομοτηνής και να μισθώσει κατοικία μαζί με άλλους συμφοιτητές στην πόλη για να μοιράζονται τα έξοδα και να εκπαιδευτούν σε πολλά είδη συνεργασίας και συμβίωσης.
Θα πρότεινα να αναζητήσει θέση εργασίας σε δικηγορικό γραφείο ή δικηγορική εταιρεία από το πρώτο έτος των σπουδών και να μη σταματήσει ως την αποφοίτηση, διεκδικώντας αμιγώς νομικά καθήκοντα και δικηγορικές αρμοδιότητες, ιδίως να παρακολουθεί δίκες σε αστικά, ποινικά, διοικητικά δικαστήρια κάθε βαθμού δικαιοδοσίας.
Θα πρότεινα να μελετάει ασταμάτητα στις Βιβλιοθήκες ή στον Google Scholar και στις νομικές πλατφόρμες μονογραφίες και βιογραφίες δικηγόρων, μελέτες, άρθρα, αναλύσεις, νομολογία από τα αντικείμενα που εξάπτουν το ενδιαφέρον του.
Θα πρότεινα να παρακολουθεί μόνο τους καθηγητές και τα μαθήματα που εκτιμάει ή χρειάζεται και δεν μπορεί να περάσει το μάθημα αποκλειστικά με διάβασμα ημερών για την εξεταστική. Θα πρότεινα ως την αποφοίτηση να έχει συνομιλήσει – σα να παίρνει συνέντευξη – με 100 ενεργούς δικηγόρους απ’ όσους περισσότερους κλάδους απασχόλησης είναι εφικτό, δηλαδή μαχόμενους κάθε ηλικίας και αντικειμένου, εταιρικούς κάθε ιεραρχικής θέσης, καθώς και με 50 Δικαστικούς Λειτουργούς, 30 Συμβολαιογράφους, 20 Δικαστικούς Επιμελητές, 20 δικαστικούς υπαλλήλους.
Εφόσον έχει κάνει τα παραπάνω, θα πρότεινα να βρει δικηγόρο να του αφήσει τα χαρτιά για να τρέχει ο χρόνος άσκησης της δικηγορίας – θα έχει ήδη τουλάχιστον 4 χρόνια «άσκησης» – και να πάει στο εξωτερικό για μεταπτυχιακές σπουδές και διδακτορική διατριβή.
Αυτά και στην Ελλάδα θα μπορούσε να τα κάνει, αλλά πάντα θα κινδυνεύει σοβαρά να βρεθεί όμηρος για χρόνια ενός καθηγητή με αδιάγνωστες διαταραχές διάθεσης ή ανεπεξέργαστα συμπλέγματα, που θα του ζητάει να απαντήσει στη διπλωματική ή στη διατριβή του σε ερώτημα που ήδη απαντάται στο κείμενο ή θα του απαντάει σε emails με ταχυδρομικό περιστέρι.
Ύστερα, ας επιλέξει, ανάλογα με τις εμπειρίες που θα έχει αποκομίσει, τη γνώση, τις βιοτικές του προτιμήσεις κ.ο.κ., από τι και πώς θα ήθελε να ξεκινήσει.
Εάν το διάβασμα, η δουλειά, τα δικαστήρια, η συγκατοίκηση, το εξωτερικό, οι συνεντεύξεις δεν τον έχουν προσγειώσει και δεν τον έχουν διαφωτίσει ως εκείνο το σημείο, για να διαπιστώσει αν τα νομικά εξυπηρετούν τις ανάγκες του και τον ικανοποιούν, τότε λυπάμαι.
Αν δεν πράξει τίποτα από τα παραπάνω, τουλάχιστον ας παραλείψει να γίνει ένας ακόμη επιτυχημένος μεγαλοδικηγόρος στην Ελλάδα με περίσσια κομπορρημοσύνη και αστεία επιδειξιμανία.
Αν μπορούσε να βρει τρόπο να μάθει πράγματα για τη Νομική και τα νομικά επαγγέλματα, πριν επενδύσει χρόνο και χρήματα για να εισέλθει σε νομική σχολή, αυτό θα ήταν ατομικά και κοινωνικά επωφελές ή και λυτρωτικό.
About the Author
Discover more from The Persona
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
