Γραμματή Πάντζιου (ΕΛ.Α.Σ.): «Το ζητούμενο δεν είναι περισσότερες ψηφιακές εφαρμογές, αλλά ένα κράτος που λειτουργεί καλύτερα»

Η Τεχνητή Νοημοσύνη και ο ψηφιακός μετασχηματισμός αλλάζουν ήδη τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν το κράτος, η οικονομία και η καθημερινότητα των πολιτών. Η ψηφιακή διακυβέρνηση περνά πλέον σε μια νέα εποχή, με ζητούμενο όχι μόνο την ψηφιοποίηση των υπηρεσιών, αλλά και τη δραστική μείωση της γραφειοκρατίας και τη δημιουργία ενός πιο αποτελεσματικού και φιλικού κράτους.

Η Γραμματή Πάντζιου, Τομεάρχης Ψηφιακής Πολιτικής της ΕΛ.Α.Σ., μιλά στο The Persona για το επόμενο βήμα του gov.gr, τις προτάσεις για τη μείωση της γραφειοκρατίας, τους βασικούς άξονες του προγράμματος της ΕΛ.Α.Σ., αλλά και τις ευκαιρίες και τις προκλήσεις που φέρνει η Τεχνητή Νοημοσύνη.

• Ο πρωθυπουργός παρουσίασε το gov.gr ως αποτέλεσμα της ψηφιακής μεταρρύθμισης που ξεκίνησε το 2019. Με την εμπειρία σας,  θεωρείτε ότι το gov.gr αποτελεί πραγματικό ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους ή απλά μια ψηφιοποίηση των ήδη υπαρχουσών διαδικασιών; 

Το gov.gr είναι μια σημαντική κατάκτηση για την ψηφιακή εξυπηρέτηση του πολίτη. Έφερε πολλές υπηρεσίες σε ένα ενιαίο σημείο πρόσβασης και έκανε αρκετές καθημερινές συναλλαγές με το Δημόσιο ευκολότερες. Όμως, η επιτυχία της ψηφιακής πολιτικής δεν μετριέται μόνο από τον αριθμό των υπηρεσιών στο gov.gr.

Μετριέται από το πόσο απλοποιεί τη συναλλαγή του πολίτη με το Δημόσιο και πόσο μειώνει τον χρόνο και την ταλαιπωρία του.

Δεν θα ταύτιζα το gov.gr με τον ολοκληρωμένο ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους. Ο πραγματικός μετασχηματισμός πρέπει να αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η διοίκηση πίσω από την οθόνη. Ο στόχος δεν είναι να ψηφιοποιούμε τη γραφειοκρατία, αλλά να την απλοποιούμε. Μια περίπλοκη διαδικασία μπορεί να γίνει ηλεκτρονική και να παραμένει περίπλοκη.

Επομένως, η βασική αρχή πρέπει να είναι “απλοποίηση πριν από την ψηφιοποίηση”

Πρώτα απλοποιούμε και επανασχεδιάζουμε τη διαδικασία και μετά την ψηφιοποιούμε. Τα συστήματα πρέπει να σχεδιάζονται εξαρχής ώστε να διαλειτουργούν, να χρησιμοποιούν κοινά μητρώα και κοινές ψηφιακές υποδομές και να εφαρμόζουν την αρχή «υποβολή των στοιχείων άπαξ και μόνο» ώστε ο πολίτης να μη δίνει ξανά μια πληροφορία που το Δημόσιο ήδη διαθέτει.

Αυτό γίνεται ακόμη πιο σημαντικό στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.

Δεν έχει νόημα να προσθέσουμε εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης πάνω σε κατακερματισμένα συστήματα, μη επαρκώς οργανωμένα δεδομένα και πολύπλοκες διαδικασίες.

Χρειάζεται μια συνεκτική αρχιτεκτονική του ψηφιακού κράτους, ώστε και η τεχνητή νοημοσύνη να μπορεί να αξιοποιηθεί με ασφάλεια, διαφάνεια και πραγματική προστιθέμενη αξία. Γι’ αυτό εμείς μιλάμε για μετάβαση από την ψηφιοποίηση στο ενιαίο ψηφιακό κράτος.

Προτείνουμε μια Εθνική Ψηφιακή Αρχιτεκτονική με κοινούς και δεσμευτικούς κανόνες για το πώς σχεδιάζονται τα ψηφιακά έργα του Δημοσίου, ώστε τα συστήματα να συνεργάζονται, να επαναχρησιμοποιείται ό,τι ήδη υπάρχει και το Δημόσιο να διατηρεί τον έλεγχο των ψηφιακών του υποδομών. Δεν ακυρώνουμε ό,τι έχει γίνει αλλά χτίζουμε πάνω σε αυτό ώστε να περάσουμε στο επόμενο στάδιο.

• Ο Κ. Μητσοτάκης από το βήμα της ΔΕΘ ανακοίνωσε την καθολική κατάργηση της γραφειοκρατίας και την αξιοποίηση της τεχνολογίας σε διάφορους τομείς, όπως η υγεία, η κτηνοτροφία, κ.α. Πόσο εφικτό είναι να γίνει αυτό στην Ελλάδα του 2026;

Η τεχνολογία μπορεί πράγματι να μειώσει δραστικά τη γραφειοκρατία και σταδιακά να καταργήσει την περιττή διοικητική επιβάρυνση των πολιτών και των επιχειρήσεων.

Το να μιλάμε όμως σήμερα για «καθολική κατάργηση της γραφειοκρατίας» είναι περισσότερο πολιτικό σύνθημα παρά συγκεκριμένος στόχος. Για να γίνει μία τέτοια εξαγγελία πραγματική και αξιολογήσιμη χρειάζεται συγκεκριμένο σχέδιο, χρονοδιάγραμμα και μετρήσιμοι δείκτες για τη μείωση του διοικητικού βάρους των πολιτών και των επιχειρήσεων.

Όπως αναφέρθηκε, εδώ δεν αρκεί να ψηφιοποιήσουμε τις υπάρχουσες διαδικασίες. Πρέπει να τις απλοποιήσουμε και να τις επανασχεδιάσουμε, να διασυνδέσουμε τα συστήματα και τα μητρώα του Δημοσίου και να εφαρμόσουμε πραγματικά την αρχή «υποβολή των στοιχείων άπαξ και μόνο».

Παράλληλα, η αξιοποίηση της τεχνολογίας στην υγεία, στην κτηνοτροφία και σε άλλους τομείς δεν αφορά μόνο τη μείωση της γραφειοκρατίας.

Μπορεί να βελτιώσει ουσιαστικά τις ίδιες τις υπηρεσίες και την παραγωγή: από την υποστήριξη της διάγνωσης και την καλύτερη αξιοποίηση των δεδομένων στην υγεία έως την έγκαιρη ανίχνευση ασθενειών, την παρακολούθηση της παραγωγής και την αποτελεσματικότερη χρήση πόρων στην κτηνοτροφία.

Αυτές οι δυνατότητες πρέπει να αξιοποιηθούν με συγκεκριμένους στόχους, ασφαλή χρήση των δεδομένων και μετρήσιμο όφελος για τον πολίτη και την οικονομία.

Επομένως, το ζητούμενο δεν είναι απλώς περισσότερες ψηφιακές εφαρμογές και λιγότερη γραφειοκρατία.

Είναι ένα κράτος που λειτουργεί καλύτερα χάρη στην τεχνολογία και μια οικονομία που την αξιοποιεί για να γίνει πιο παραγωγική.

• Στο ζήτημα της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), τελικά θα μειωθούν ή θα αυξηθούν οι θέσεις εργασίας; Ποιοι εργαζόμενοι κινδυνεύουν να χάσουν περισσότερο τις δουλειές τους;

Δεν μπορούμε σήμερα να πούμε με βεβαιότητα αν η ΤΝ τελικά θα δημιουργήσει περισσότερες θέσεις εργασίας από όσες θα καταργήσει.

Οι διεθνείς οργανισμοί πάντως δεν προβλέπουν μαζική εξαφάνιση θέσεων εργασίας λόγω της ΤΝ.

Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας εκτιμά ότι περίπου ένας στους τέσσερις εργαζομένους παγκοσμίως βρίσκεται σε επάγγελμα δυνητικά εκτεθειμένο στην ΤΝ ενώ σε αντίστοιχα επίπεδα κινείται και η εκτίμηση του ΟΟΣΑ για τις χώρες του.
Έκθεση όμως δεν σημαίνει αναγκαστικά απώλεια της θέσης εργασίας. Σημαίνει ότι ένα μέρος των καθηκόντων μπορεί να γίνεται ταχύτερα ή διαφορετικά με τη βοήθεια της ΤΝ.

Αυτό που βλέπουμε μέχρι σήμερα είναι περισσότερο μετασχηματισμός του περιεχομένου πολλών επαγγελμάτων και των καθηκόντων των εργαζομένων παρά μαζική αντικατάστασή τους.

Μια σημαντική διαφορά σε σχέση με προηγούμενα κύματα αυτοματοποίησης είναι ότι η ΤΝ δεν επηρεάζει μόνο εργασίες με τυποποιημένα και επαναλαμβανόμενα καθήκοντα, όπως η διοικητική υποστήριξη ή η επεξεργασία δεδομένων.

Επηρεάζει πλέον και επαγγέλματα υψηλής ειδίκευσης, από τον προγραμματισμό και τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες μέχρι τα μέσα ενημέρωσης και την παραγωγή περιεχομένου.

Επιπλέον, χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο σε λειτουργίες που υποστηρίζουν την αξιολόγηση και τη λήψη αποφάσεων. Αυτό δημιουργεί νέα ζητήματα διαφάνειας, λογοδοσίας και προστασίας των δικαιωμάτων των εργαζομένων.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στους νέους εργαζομένους και στις θέσεις εισόδου στην αγορά εργασίας, γιατί ορισμένα από τα καθήκοντα που παραδοσιακά αναλαμβάνουν οι νεότεροι είναι ακριβώς εκείνα που μπορούν ευκολότερα να αυτοματοποιηθούν.

Από την άλλη πλευρά, η ΤΝ μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα, να απαλλάξει τους εργαζομένους από επαναλαμβανόμενες εργασίες, να δημιουργήσει νέα καθήκοντα και επαγγέλματα και να βελτιώσει την ποιότητα της εργασίας.

Άρα το αποτέλεσμα δεν είναι προδιαγεγραμμένο από την τεχνολογία. Εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις επιλογές που θα κάνουμε.

Το κρίσιμο πολιτικό ερώτημα είναι πώς θα διαχειριστούμε τη μετάβαση στην εποχή της ΤΝ ώστε η τεχνολογία να ενισχύσει τον εργαζόμενο και να μην χρησιμοποιηθεί απλώς ως μέσο μείωσης του εργασιακού κόστους.

Χρειαζόμαστε έγκαιρη επανεκπαίδευση και αναβάθμιση δεξιοτήτων, ιδιαίτερη στήριξη των εργαζομένων που βρίσκονται στις περισσότερο εκτεθειμένες θέσεις, κανόνες για τη χρήση αλγοριθμικών συστημάτων στην εργασία και συμμετοχή των εργαζομένων στις αποφάσεις για την εισαγωγή της ΤΝ στους χώρους εργασίας.

Είναι σημαντικό να διασφαλίσουμε ότι η αύξηση της παραγωγικότητας δεν θα μεταφραστεί μόνο σε μείωση προσωπικού και αύξηση κερδών, αλλά και σε καλύτερες θέσεις εργασίας, καλύτερες αμοιβές και ευρύτερο όφελος για την κοινωνία.

Ο Τομέας Ψηφιακής Πολιτικής της ΕΛ.Α.Σ. μελετά ήδη συστηματικά το ζήτημα και έχει διαμορφώσει συγκεκριμένες προτάσεις για την ΤΝ και την εργασία.

Στόχος μας το επόμενο διάστημα είναι να τις θέσουμε σε ουσιαστικό διάλογο με εργαζομένους, συνδικάτα, επιχειρήσεις, πανεπιστήμια και ανθρώπους της τεχνολογίας, ώστε να καταλήξουμε σε ολοκληρωμένες και εφαρμόσιμες θέσεις.

• Υπάρχει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο της ΕΛ.Α.Σ. για το πώς θα αξιοποιηθεί η ΤΝ στην Ελλάδα; Πχ, στο τομέα υγείας, του Δημοσίου, στην κτηνοτροφία, κ.λπ.

Έχουμε ήδη διαμορφώσει τον βασικό κορμό της πολιτικής μας για την ΤΝ, με συγκεκριμένες προτάσεις, και αυτή την περίοδο εξειδικεύουμε το πρόγραμμα ανά τομέα εφαρμογής.

Ξεκινώντας από τα πραγματικά προβλήματα της κοινωνίας, του κράτους και της οικονομίας εξετάζουμε πού η ΤΝ μπορεί να δώσει μετρήσιμο όφελος.

Έχουμε ήδη συγκεκριμένα παραδείγματα αυτής της προσέγγισης.

Η πρότασή μας «ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ» αξιοποιεί την ΤΝ και την ανάλυση μεγάλων δεδομένων για την παρακολούθηση της διαδρομής του δημόσιου χρήματος και την έγκαιρη ανίχνευση ενδείξεων κινδύνου στις δημόσιες συμβάσεις, χωρίς βέβαια να υποκαθιστά τον ανθρώπινο και θεσμικό έλεγχο.

Η Εθνική Υποδομή Παρατηρησιμότητας της Αγροδιατροφής που προτείνουμε, αξιοποιεί δεδομένα και ΤΝ για να παρακολουθεί τη διαμόρφωση των τιμών από τον παραγωγό μέχρι τον καταναλωτή και να εντοπίζει έγκαιρα ανωμαλίες και πιθανές στρεβλώσεις της αγοράς. Είναι ένα εργαλείο για την αντιμετώπιση της ακρίβειας και την προστασία τόσο του καταναλωτή όσο και του παραγωγού.

Παράλληλα, έχουμε θέσει ως τομείς προτεραιότητας την υγεία και τη διάγνωση, την ενέργεια και τα δίκτυα, τη ναυτιλία και την εφοδιαστική αλυσίδα και την πρόληψη καταστροφών. Βέβαια, υπάρχουν σημαντικές δυνατότητες στον πρωτογενή τομέα, στην εκπαίδευση και στη λειτουργία του ίδιου του Δημοσίου.

Για να γίνουν όμως όλα αυτά, δεν αρκεί να αγοράζουμε έτοιμες εφαρμογές ΤΝ. Χρειαζόμαστε δεδομένα κατάλληλης ποιότητας, πρόσβαση σε υπολογιστική ισχύ, σύνδεση πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων με τις επιχειρήσεις και το Δημόσιο, ανάπτυξη ελληνικής τεχνογνωσίας και σαφείς κανόνες για τη διαφάνεια, την προστασία των δεδομένων και την ανθρώπινη εποπτεία.

Το όραμα και ο σχεδιασμός μας είναι η Ελλάδα να μην είναι μόνο χρήστης της ΤΝ, αλλά να αποκτήσει την ικανότητα να αναπτύσσει δικά της συστήματα και εφαρμογές ΤΝ, να ελέγχει την τεχνολογία που χρησιμοποιεί και να την αξιοποιεί προς όφελος της κοινωνίας, της οικονομίας και του δημόσιου συμφέροντος.

• Πώς μπορούμε να αξιοποιήσουμε την ΤΝ χωρίς να θυσιάσουμε την ιδιωτικότητα των πολιτών; Πού πρέπει να μπει η “κόκκινη γραμμή”;

Η αξιοποίηση της ΤΝ δεν προϋποθέτει θυσία της ιδιωτικότητας. Προϋποθέτει καλύτερη διακυβέρνηση των δεδομένων και σαφή όρια στη χρήση της τεχνολογίας.

Το κρίσιμο είναι να συλλέγονται και να χρησιμοποιούνται μόνο τα δεδομένα που είναι πραγματικά αναγκαία, για σαφώς προσδιορισμένο σκοπό, με διαφάνεια και δυνατότητα ελέγχου από τον πολίτη.

Αυτό είναι άλλωστε και η λογική του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για την ΤΝ (AI Act): ανθρωποκεντρική και αξιόπιστη ΤΝ, με προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, σε συνδυασμό βέβαια με τον Γενικό Κανονισμό για τα Προσωπικά Δεδομένα (GDPR).

Η κόκκινη γραμμή για εμάς είναι στο σημείο όπου ο πολίτης χάνει τον έλεγχο και η ΤΝ μετατρέπεται από εργαλείο σε μηχανισμό επιτήρησης ή ανεξέλεγκτης λήψης αποφάσεων.

Μαζική και αδικαιολόγητη επιτήρηση, κατάχρηση βιομετρικών ή άλλων ευαίσθητων δεδομένων, χρήση προσωπικών δεδομένων για σκοπούς διαφορετικούς από αυτούς για τους οποίους συλλέχθηκαν και κρίσιμες αποφάσεις για τη ζωή ενός ανθρώπου χωρίς διαφάνεια, ανθρώπινη εποπτεία και δυνατότητα αμφισβήτησης δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτές.

Η προστασία των προσωπικών δεδομένων και των θεμελιωδών δικαιωμάτων πρέπει να ενσωματώνεται από τον σχεδιασμό κάθε ψηφιακού συστήματος και όχι να εξετάζεται εκ των υστέρων.

Αυτό σημαίνει ελαχιστοποίηση των προσωπικών δεδομένων που υφίστανται επεξεργασία στα απολύτως αναγκαία, ισχυρή ασφάλεια, σαφή καταγραφή του ποιος έχει πρόσβαση και πλήρη λογοδοσία για τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται.

Η ΤΝ πρέπει να υπηρετεί τον πολίτη και όχι να γίνεται εργαλείο διαρκούς παρακολούθησης ή ανεξέλεγκτης αξιοποίησης των προσωπικών του δεδομένων.

Η καινοτομία και η προστασία της ιδιωτικότητας δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι· η πραγματικά αξιόπιστη χρήση της ΤΝ πρέπει να εξασφαλίζει και τα δύο.

• Η Ελλάδα παράγει αξιόλογους επιστήμονες, αλλά πολλοί νέοι ερευνητές φεύγουν στο εξωτερικό. Ποια συγκεκριμένη αλλαγή θα μπορούσε να κάνει η ΕΛ.Α.Σ. ώστε ένας νέος μηχανικός ή ερευνητής να μπορεί να κάνει διεθνώς ανταγωνιστική έρευνα και να χτίσει καριέρα στην Ελλάδα;

Η βασική αλλαγή είναι να δημιουργήσουμε τις συνθήκες ώστε ένας νέος επιστήμονας να μπορεί να έχει στην Ελλάδα μια πραγματική διαδρομή ερευνητικής καριέρας, με συνέχεια και προοπτική.

Σήμερα έχουμε εξαιρετικούς νέους μηχανικούς και ερευνητές, αλλά πολύ συχνά τους ζητάμε να χτίσουν τη ζωή τους πάνω σε διαδοχικές συμβάσεις έργου, αποσπασματικές χρηματοδοτήσεις και προγράμματα χωρίς συνέχεια.

Η έρευνα χρειάζεται πολυετή και προβλέψιμη χρηματοδότηση και καθαρή διαδρομή εξέλιξης, όχι προγράμματα που προκηρύσσονται αλλά καθυστερούν να αξιολογηθούν και να ξεκινήσουν ή τελικά δεν ξεκινούν ποτέ. Ένας νέος επιστήμονας δεν μπορεί να σχεδιάζει την καριέρα του μέσα σε τέτοια αβεβαιότητα.
Έχουμε πρόσφατα παραδείγματα που δείχνουν το πρόβλημα.

Το «Trust Your Stars», ένα πρόγραμμα για τη χρηματοδότηση ερευνητών και ερευνητικών ομάδων, συγκέντρωσε 1.241 αιτήσεις χρηματοδότησης, αλλά τελικά απεντάχθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Χρειάζεται επίσης πρόσβαση σε σύγχρονες ερευνητικές υποδομές και πολύ ισχυρότερη σύνδεση της έρευνας με την παραγωγή. Πρέπει να δημιουργήσουμε τη διαδρομή από την έρευνα και την καινοτομία στην παραγωγή: μια καλή ιδέα να μπορεί να εξελιχθεί σε πρωτότυπο, προϊόν, spin-off ή νέα επιχείρηση στην Ελλάδα.

Ειδικά στις ψηφιακές τεχνολογίες και την ΤΝ, αυτό προϋποθέτει πρόσβαση σε υπολογιστική ισχύ, υποδομές ΤΝ και δεδομένα, ώστε μια ερευνητική ομάδα ή μια νεοφυής επιχείρηση να μπορεί να αναπτύξει και να δοκιμάσει μια ανταγωνιστική ιδέα χωρίς να χρειάζεται να φύγει στο εξωτερικό ή να εξαρτάται αποκλειστικά από μεγάλους διεθνείς παρόχους.

Το brain drain αντιμετωπίζεται όταν ένας νέος επιστήμονας βλέπει ότι στην Ελλάδα μπορεί να κάνει ανταγωνιστική έρευνα, να εξελιχθεί και να δημιουργήσει.

Ο στόχος είναι να δημιουργήσουμε ένα οικοσύστημα στο οποίο να αξίζει να μείνουν οι νέοι επιστήμονες και το οποίο θα μπορεί να προσελκύσει τόσο όσους έφυγαν όσο και επιστήμονες από το εξωτερικό.

• Σε διεθνές επίπεδο, παραιτήθηκε ερευνητής της Anthropic λόγω ανησυχιών για την TN δηλώνοντας χαρακτηριστικά ‘’Οι άνθρωποι που δημιουργούν την TN πιστεύουν ειλικρινά ότι θα μπορούσε να μας σκοτώσει όλους έως το τέλος της δεκαετίας’’. Είναι δυνατόν ένα τέτοιο σενάριο;

Το σενάριο ότι η ΤΝ μπορεί να οδηγήσει στην εξαφάνιση της ανθρωπότητας δεν αποτελεί σήμερα μια τεκμηριωμένη πρόβλεψη.

Είναι όμως γεγονός ότι όσο τα συστήματα ΤΝ γίνονται ισχυρότερα και ικανά να εκτελούν πιο σύνθετες εργασίες με μεγαλύτερο βαθμό αυτονομίας, τόσο μεγαλύτερη σημασία έχει να γνωρίζουμε τι μπορούν να κάνουν και να υπάρχουν ισχυρές δικλίδες ασφαλείας.

Σήμερα υπάρχουν άμεσοι κίνδυνοι που δεν είναι υποθετικοί και δεν χρειάζεται να φτάσουμε σε ακραία σενάρια για να τους δούμε.

Η ΤΝ μπορεί να χρησιμοποιηθεί για κυβερνοεπιθέσεις, για μαζική παραγωγή παραπληροφόρησης, για επιτήρηση ή κατάχρηση βιομετρικών δεδομένων, ενώ υπάρχουν σοβαρές ανησυχίες και για τη χρήση της σε επικίνδυνες βιολογικές εφαρμογές.

Επομένως, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στα πλέον ισχυρά συστήματα και μοντέλα ΤΝ, όταν οι δυνατότητες ή ο τρόπος χρήσης τους μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές συνέπειες σε μεγάλη κλίμακα.

Ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός για την ΤΝ κινείται προς αυτή την κατεύθυνση. Για τα ισχυρότερα μοντέλα ΤΝ γενικού σκοπού, όταν οι δυνατότητές τους μπορούν να δημιουργήσουν σοβαρούς κινδύνους σε μεγάλη κλίμακα, προβλέπει αυστηρότερες υποχρεώσεις: αξιολόγηση και δοκιμές ασφαλείας, συνεχή εκτίμηση και περιορισμό των κινδύνων, αναφορά σοβαρών περιστατικών και αυξημένες απαιτήσεις κυβερνοασφάλειας.

Άρα, ούτε πανικός ούτε εφησυχασμός. Χρειάζονται έλεγχοι ασφάλειας, διαφάνεια, λογοδοσία και ανθρώπινη εποπτεία και, για τα πλέον ισχυρά συστήματα, δυνατότητα ανθρώπινης παρέμβασης όταν διαπιστώνεται σοβαρός κίνδυνος.

Το σημαντικότερο όμως είναι ότι οι αποφάσεις για το ποιο επίπεδο κινδύνου είναι αποδεκτό για την κοινωνία δεν μπορούν να λαμβάνονται αποκλειστικά από τις εταιρείες που αναπτύσσουν αυτά τα συστήματα.

Χρειάζεται δημόσιος έλεγχος και ένα ισχυρό θεσμικό πλαίσιο σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο το οποίο θα μπορεί να προσαρμόζεται καθώς εξελίσσεται η τεχνολογία και να θέτει σαφή όρια εκεί όπου οι κίνδυνοι γίνονται μη αποδεκτοί.

• Η TN έχει ήδη αρχίσει να χρησιμοποιείται και σε αστυνομικές έρευνες, βλ. ταυτοποίηση υπόπτων ΜΑΡΦΙΝ. Πόσο ασφαλές και ηθικό είναι αυτό;

Ανεξάρτητα από τη συγκεκριμένη υπόθεση, το πραγματικό ερώτημα είναι μέχρι ποιο σημείο μπορεί να χρησιμοποιείται η ΤΝ από τις αστυνομικές αρχές και με ποιες εγγυήσεις.

Η ΤΝ μπορεί να είναι ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο στην ανάλυση μεγάλου όγκου φωτογραφιών, βίντεο και άλλων στοιχείων. Όταν όμως η χρήση της μπορεί να οδηγήσει στην ταυτοποίηση ενός υπόπτου ή να επηρεάσει μια ποινική διαδικασία, πρέπει να υπόκειται σε αυστηρότερες προϋποθέσεις και κανόνες.

Σε αυτή ακριβώς τη λογική κινείται και το ευρωπαϊκό και εθνικό θεσμικό πλαίσιο.

Ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός για την ΤΝ θέτει αυστηρούς κανόνες για τις εφαρμογές ΤΝ υψηλού κινδύνου και ιδιαίτερους περιορισμούς στην βιομετρική ταυτοποίηση ενώ παράλληλα ισχύει η ειδική νομοθεσία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων από τις αστυνομικές και δικαστικές αρχές.

Στην Ελλάδα έχει πλέον διαμορφωθεί και το θεσμικό πλαίσιο εποπτείας της εφαρμογής του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για την ΤΝ, με σημαντικό ρόλο της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.

Το κρίσιμο όμως είναι οι κανόνες να εφαρμόζονται πραγματικά.

Αυτό απαιτεί ισχυρές εποπτικές αρχές, με επαρκές εξειδικευμένο προσωπικό και τεχνική δυνατότητα ουσιαστικού ελέγχου.

Ιδιαίτερα σε τόσο ευαίσθητες χρήσεις, όπως η ΤΝ και τα βιομετρικά συστήματα από τις αρχές επιβολής του νόμου, πρέπει να υπάρχουν σαφή όρια και ισχυρές εγγυήσεις για τα δικαιώματα του πολίτη.

Η βασική αρχή πρέπει να είναι σαφής: η ΤΝ μπορεί να βοηθά την αστυνομική έρευνα, αλλά το αποτέλεσμά της δεν μπορεί από μόνο του να υποκαθιστά την ανθρώπινη αξιολόγηση των στοιχείων και να αρκεί για την ενοχή ενός ανθρώπου.

Όσο σοβαρότερες είναι οι συνέπειες μιας χρήσης της ΤΝ για τα δικαιώματα και την ελευθερία ενός ανθρώπου, τόσο αυστηρότερος πρέπει να είναι και ο έλεγχος.

Πρέπει να διασφαλισθεί ότι η τεχνολογία ενισχύει την αποτελεσματικότητα της έρευνας χωρίς να υπονομεύει τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις αρχές του κράτους δικαίου.

• Ο Γιάννης Λάριος, πρώην αντιπρόεδρος Στρατηγικής στη Viva Wallet, ανέλυσε την ομιλία του Αλέξη Τσίπρα στο Παλλάς χρησιμοποιώντας εργαλεία ΤΝ και την χαρακτήρισε ως «Ιδεατή Προσέγγιση» του Λαϊκισμού. Πως θα το σχολιάζατε αυτό;

Η ΤΝ μπορεί να είναι ένα πολύ ενδιαφέρον εργαλείο και για την ανάλυση του πολιτικού λόγου. Μπορεί να εντοπίζει γλωσσικά μοτίβα, έννοιες, αντιθέσεις και ομοιότητες σε μεγάλο όγκο κειμένων. Δεν είναι όμως ένας ουδέτερος πολιτικός κριτής που αποφαίνεται αν ένας πολιτικός είναι ή δεν είναι λαϊκιστής.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η ανάλυση έχει μια συγκεκριμένη θεωρητική βάση και παρουσιάζει τα κριτήρια που χρησιμοποιεί.

Βασίζεται σε αναγνωρισμένες προσεγγίσεις της πολιτικής επιστήμης για τον λαϊκισμό, όπως αυτές των Cas Mudde, Jan-Werner Müller και Benjamin Moffitt, και επιχειρεί να τις συνδέσει με συγκεκριμένα αποσπάσματα της ομιλίας. Άλλο όμως η εγκυρότητα ενός θεωρητικού πλαισίου και άλλο η εγκυρότητα της εφαρμογής του στη συγκεκριμένη ομιλία.

Για να αξιολογήσουμε πόσο ισχυρό είναι το συμπέρασμα μιας τέτοιας ανάλυσης, πρέπει να γνωρίζουμε και πώς ακριβώς εφαρμόστηκαν αυτά τα κριτήρια: ποιες οδηγίες δόθηκαν στο μοντέλο, πώς έγινε η αντιστοίχιση με τα αποσπάσματα της ομιλίας και αν εξετάστηκαν εναλλακτικές ερμηνείες.

Γιατί διαφορετικές οδηγίες, διαφορετικές παραδοχές ή διαφορετική μεθοδολογία μπορούν να οδηγήσουν σε διαφορετικά συμπεράσματα.

Για παράδειγμα, η έντονη κριτική μιας κυβέρνησης ή μιας πολιτικής και οικονομικής ελίτ δεν συνιστά από μόνη της λαϊκισμό. Χρειάζεται να εξεταστεί αν στο συνολικό πολιτικό αφήγημα υπάρχουν πράγματι τα στοιχεία που απαιτεί η συγκεκριμένη θεωρητική προσέγγιση.

Επομένως, η ΤΝ μπορεί να υποστηρίξει την πολιτική και επιστημονική ανάλυση, αλλά δεν μπορεί να την υποκαταστήσει. Το αποτέλεσμα ενός μοντέλου δεν αποτελεί από μόνο του αντικειμενική ετυμηγορία.

Πρέπει να γνωρίζουμε τη μεθοδολογία με την οποία προέκυψε, να μπορούμε να την ελέγξουμε και τελικά να αξιολογούμε κριτικά τα συμπεράσματά της.

About the Author

Κατερίνα Λέκα

Administrator

Visit Website View All Posts